بيمه، ريسك‌پذيري را كه لازمه بروز خلاقيت انساني است محاسبه و با انجام عملياتي، عواقب ناگوار مالي آن را توزيع و آلام و آسيب‌هاي مردم را به حداقل كاهش مي‌دهد. همچنين با استفاده از منابع مالي اندوخته شده، در رونق اقتصادي جامعه مشاركت مي‌كند. عمر بيمه در ايران كوتاه است و عمليات آن حدود يكصد سال پيش با تاسيس چند دفتر نمايندگي به وسيله شركت‌هاي بيمه اروپايي آغاز شد. ادامه فعاليت آنها در بازار بيمه ايران با اقبال بخشي از جامعه شهري به سودآوري رسيد، به اين دليل سالانه مقداري ارز از كشور خارج مي‌شد. دكتر آقايان اولين مديرعامل بيمه ايران كه پيش از آن به عنوان وكيل دعاوي و كارمند يكي از دفاتر بيمه خارجي در تهران خدمت مي‌كرد، مي‌گويد: «در سنه 1310 فكر كردم اگر يك شركت بيمه تشكيل بشود تا حدي از خروج ارز جلوگيري مي‌شود و براي عده‌اي هم كار پيدا مي‌شود.» ايده تاسيس بيمه دولتي در ايران با مخالفت موسسه بين‌المللي سنديكاي بيمه‌گران و موسسه معتبر لويدز مواجه شد. آنها استدلال مي‌كردند، نمي‌توان به كارداني بيمه دولتي كه داراي دولتي مقتدر است و همچنين سابقه بيمه ندارد، اعتماد كرد. اما ما ايرانيان پرشور و شوق، براي جبران عقب‌ماندگي سيصد ساله كه با شروع انقلاب صنعتي از كشورهاي غربي فاصله بيشتري گرفته بوديم، با هدف انجام يكباره كارهاي انباشته شده از قبل دچار توهم شديم و راه عاقلانه «مشاركت» با شركت‌هاي بيمه خارجي به منظور كسب دانش، اطلاعات و مهارت‌هاي آنها را «مداخله» معني كرديم. آن زمان در كشورهاي شرق نزديك، شركت بيمه بدون اشتراك غربي‌ها وجود نداشت و كسب مقام اولين بيمه محلي كه بدون مشاركت خارجي در يك كشور فعاليت مي‌كند را «افتخار» ناميديم. به اين ترتيب در دوران نونهالي بيمه كه بال و پري نحيف و ناپيدا داشت، با استخدام ده نفر كارمند ناآشنا به علم بيمه، همچنين يك نفر كارشناس از كشور سوئيس اولين بيمه دولتي را تاسيس، سپس امر بيمه اتكايي و نظارت بر بازار بيمه كشور را نيز به او سپرده «خطرآفريني» را «ريسك‌پذيري» معني كرديم. آنگاه با نام حمايت از بيمه ملي، قوانيني غيرعقلاني و الزام‌هايي غيراقتصادي به تصويب رسيد كه كار دفاتر بيمه خارجي در تهران تعطيل و مفهوم واژه «رقابت» در بند «انحصار دولتي» زنداني مبارزه‌طلبي ناشي از بي‌تجربگي شد. وقتي هدف از تشكيل شركت بيمه ايراني را تنزل نرخ‌هاي بيمه، جلوگيري از خروج مقدار قابل ملاحظه‌اي ارز و پرداخت مستمري قابل توجهي به خزانه دولت در نظر گرفتيم، از معنا و مفهوم واژه بيمه كه يكصد و بيست سال پيش محمدحسين خان اعتمادالسلطنه (صنيع‌الدوله) آن را «اطمينان مال و جان» معني كرد، فاصله گرفتيم. مفهوم واژه «بيمه»، بيش و پيش از نتايج و بازده مالي، به حفظ آرامش انسان وابسته است. بنابراين با معنايي انساني، تلاش و مشاركت علمي براي زدودن احساس دردي است كه هم‌ نوعي به علت حادثه، حاصل سال‌ها كار و كوشش يا فرصت ادامه كاري را از دست مي‌دهد. حس درماندگي، ماتم و مصيبت محكومي است كه به علت ناتواني در جبران خسارت كنج زندان به سر مي‌برد. درد تامين رزق و روزي خانواده‌اي است كه سرپرست و نان‌‌آور خود را از دست داده است. اكنون مسووليت رفع اين‌گونه آلام اجتماعي و پاسخگويي به آن برعهده نهاد بيمه قرار گرفته است. اما با گذشت 73 سال از تاريخ تاسيس اوليه بيمه دولتي در ايران نه تنها كم كارآمدي اين ساختار در انجام مسووليت فوق‌الذكر بر كسي پوشيده نيست، بلكه به‌رغم اهداف پيش‌بيني شده، حاصل و بازده مالي آن نيز ناچيز و اندك است؛ به گونه‌اي كه مجموع ناخالص حق بيمه‌هاي دريافتي تمامي شركت‌هاي بيمه، از يارانه آرد كه خزانه دولت براي تهيه نان مردم پرداخت مي‌كند، كمتر است. اگر تاكنون بيمه در ايران با خلط مفاهيم و واژه‌هاي مداخله و مشاركت، مبارزه و رقابت، اقتدار و افتخار، خطرآفريني و ريسك‌پذيري و غفلت استفاده از مفهوم گل واژه «اعتماد» قوام نيافته است، اما دوران جواني بيمه به سر آمده و با تغيير نگرش‌هايي كه از 15 سال پيش بر بستر تلاش پيشينيان توسط نوانديشان و فرهيختگان اين نهاد آغاز و كم و بيش در ساختار آن نفوذ كرده است، زمينه مستعدي را براي بازسازي ساختمان مستهلك آن فراهم آورده است. اينك لشكر پنجاه هزار نفره كاركنان و اعضاي شبكه فروش به عنوان اصلي‌ترين سرمايه اين نهاد در اقصا ‌نقاط كشور، در قامت مديران و كارشناساني لايق و باتجربه، كاركناني دانش‌آموخته، جواناني آگاه و با انگيزه اين توانايي علمي و نجابت انساني را دارند تا با باور بر نقش اكسيري مفهوم واژه «اعتماد» و كاركرد آن در راه ايجاد ارتباطي سازنده با هدف خدمت به مردم آن را توسعه دهند و در مقابل رفتارهايي كه بدون ارائه دلايل، استدلال و مستندات شفاف و آشكار پيش‌داوري مي‌كنند و قابليت انعطاف‌پذيري و ژرفاي واژه اعتماد را در جهت مخالفت توسعه فرهنگ بيمه محدود مي‌كنند، ايستادگي و از آن محافظت كنند. در اين صورت با شكوفا شدن روحيه‌ها و ظهور نوآوري‌هاي فراوان، اصلي‌ترين بزرگراه‌ تحول نهاد بيمه كشور گشوده مي‌شود.
محمدرضا بيكايي - نماينده بيمه البرز